Foto: Flickr/PolandMFA
Boeken & Cultuur

10 boeken over de Tweede Wereldoorlog die je gelezen moet hebben

Deze 5 mei is het 70 jaar geleden dat ons land bevrijd werd van de Duitse overheersing. Op 5 mei 1945 vonden in Hotel de Wereld in Wageningen de onderhandelingen plaats die leidden tot de capitulatie van de Duitse troepen. Er zijn in de loop der tijd heel wat boeken verschenen over de verschillende facetten van de Tweede Wereldoorlog: de kampen, de gevechten, de belangrijke personen. Wat zijn nu 10 boeken – zowel romans als non-fictie – die je eigenlijk wel gelezen moet hebben als je iets van de oorlog wilt proberen te begrijpen?

De smalle weg naar het verre noorden, Richard Flanagan
Richard Flanagan schreef een overrompelend en meeslepend boek over de totstandkoming en de erfenis van de Birma-spoorlijn. De roman werd bekroond met de Man Booker Prize 2014.

Augustus, 1943. In een uitzichtloos Japans krijgsgevangenenkamp aan de Birma-Siam Dodenspoorlijn wordt de Australische legerarts Dorrigo Evans achtervolgd door een vroegere liefdesaff aire met Amy, de jonge vrouw van zijn oom. Terwijl hij knokt om zijn manschappen van uithongering, cholera en andere wreedheden te redden, krijgt hij een brief die zijn leven voor altijd zal veranderen.De smalle weg naar het verre noorden is een gruwelijk mooi coming-of-ageverhaal, niet alleen over de onmenselijkheden en de verschrikkingen van de oorlog, maar ook over de liefde in al haar vormen. Het is het relaas van een oorlogsheld die hunkert naar passie en erkenning, alleen maar om erachter te komen wat hij verloren heeft.

Koop dit boek

Adolf Hitler, deel 1 Jaren van opkomst 1889 – 1939, Volker Ullrich
Het eerste deel van een nieuwe biografie over Adolf Hitler van de Duitse historicus Volker Ullrich dat vorig jaar verscheen wordt gezien als een waardevolle toevoeging aan wat er tot nu toe over de man geschreven werd. Ullrich toont aan dat het beeld dat tot nu toe van Hitler bestond niet helemaal juist is. Het tweede deel van de biografie verschijnt deze zomer.

Wie was Hitler werkelijk? In zijn monumentale biografie doet de gerenommeerde Duitse historicus Volker Ullrich een uiterst ambitieuze poging om het grootste raadsel van de moderne geschiedenis te ontrafelen. Hij tekent op basis van recent ontsloten bronnen en getuigenissen een nieuw, verrassend en zeer realistisch portret van de mens achter de `Führer . Daarbij worden nu eens álle facetten van zijn persoonlijkheid belicht: zijn afstotelijke, maar ook zijn aantrekkelijke kanten, zijn vriendschappen en relaties met vrouwen, zijn complexen en moorddadige drijfveren, en de onmiskenbare gaven en talenten die zijn opmars mogelijk maakten. Ullrich corrigeert een aantal hardnekkige mythes. Dat Hitler nauwelijks een privéleven zou hebben bijvoorbeeld. Of dat zijn intellectuele en sociale vermogens maar beperkt zouden zijn. Hij laat zien dat Hitler niet alleen een charismatisch demagoog was, maar vooral een zeer getalenteerd toneelspeler. Dit eerste deel van Ullrichs tweeluik schetst de weg van de dictator vanaf zijn jonge jaren in Wenen en München tot het schijnbare hoogtepunt van zijn macht in het voorjaar van 1939.

Koop dit boek

Dora Bruder, Patrick Modiano
Als geen ander is de Franse schrijver in staat om dwars door de hedendaagse samenleving terug te kijken naar het verleden en daarmee onlosmakelijke verbanden te leggen. In zijn boeken biedt hij de lezer op een licht melancholieke toon doorkijkjes naar een andere tijd. Zo ook in een van zijn bekendste boeken, Dora Bruder, waarin hij een onbekend Joods meisje in het bezette Parijs een gezicht geeft.

In een krant uit 1941 leest de schrijver Patrick Modiano een opsporingsbericht: ‘Gezocht: een vijftienjarig meisje…’ Dat meisje laat hem niet meer los. In de loop der jaren weet hij met grote moeite een paar schaarse feiten over deze Dora Bruder en haar familie aan de bureaucratie en de vergetelheid te ontrukken. Langzaam dient zich de omtrek van een tragedie aan, die eindigt in Auschwitz.

Koop dit boek

Het achterhuis, Anne Frank
In een lijst met mustreads over de Tweede Wereldoorlog mag het dagboek van Anne Frank niet ontbreken. Een indrukwekkend persoonlijk verslag van de concrete impact die de overheersing van de Duitsers had op gewone mensen.

Anne Frank hield van 12 juni 1942 tot 1 augustus 1944 een dagboek bij. Zij schreef haar brieven alleen voor zichzelf, tot ze in de lente van 1944 op radio Oranje de minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen in ballingschap, Bolkestein, hoorde spreken. Hij zei dat na de oorlog alle getuigenissen van het lijden van het Nederlandse volk onder de Duitse bezetting verzameld en openbaar moesten worden gemaakt. Als voorbeeld noemde hij onder andere dagboeken. Onder de indruk van deze redevoering besloot Anne Frank na de oorlog een boek te publiceren. Haar dagboek zou daarvoor als basis dienen. In maart 1945 stierf Anne Frank op vijftienjarige leeftijd in het concentratiekamp Bergen-Belsen.

Koop dit boek

Storm in juni, Irène Némirovsky
Onvoltooide roman van de Joodse schrijfster Irène Némirovsky, die in 1942 in Frankrijk werd gearresteerd en in Auschwitz overleed. Een indrukwekkend tijdsbeeld van de begindagen van de oorlog in Frankrijk.

Storm in juni doet rechtstreeks verslag van de uittocht in juni 1940, toen stromen vluchtelingen Parijs verlieten. Een aangrijpende, intieme en meedogenloos eerlijke roman die de ziel van de Fransen ten tijde van de Duitse bezetting blootlegt. Het brengt een bewogen episode uit de recente geschiedenis briljant tot leven.

Koop dit boek

Wereld in Vlammen. Een nieuwe geschiedenis van ’39-’45., Andrew Roberts
Erg veel degelijke overzichtswerken over de complete militaire geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog zijn er niet geschreven. Andrew Roberts deed een poging met Wereld in Vlammen.

Andrew Roberts analyseert de Tweede Wereldoorlog op elk front en stelt de vraag of de As met een andere opeenvolging van beslissingen en een andere strategie had kunnen winnen. Hadden de Duitse generaals die Hitler na de oorlog overal de schuld van gaven gelijk of gebruikten ze hun voormalige Führer slechts als zondebok, nu ze hem straffeloos konden bekritiseren?

Tijdens zijn onderzoek naar deze unieke, krachtige geschiedenis bezocht Roberts veel belangrijke slagvelden en oorlogsgebieden in Rusland, Frankrijk, Italië, Duitsland en het Verre Oosten. Daarnaast worden enkele belangrijke, nooit eerder gepubliceerde documenten aangevoerd.

Koop dit boek

De tweeling, Tessa de Loo
De tweeling geldt als een van de beste Nederlandse romans over de Tweede Wereldoorlog en is dus absoluut een boek dat je gelezen moet hebben als het gaat over de oorlog. Een pakkend verhaal over twee zussen die gescheiden werden door de oorlog en elkaar op latere leeftijd weer tegenkomen.

Twee bejaarde vrouwen, een Nederlandse en een Duitse, ontmoeten elkaar bij toeval in het Thermaal Instituut van het fameuze kuuroord Spa. Ze herkennen in de ander hun verloren gewaande tweelingzuster. Gedurende hun kuur – beiden lijden aan artrose – vertellen ze hun levensverhaal: het wordt de laatste kans om een kloof van bijna zeventig jaar verwijdering te overbruggen. Geboren in Keulen, in 1919, zijn ze na het overlijden van hun ouders door familieleden bruusk van elkaar gescheiden. Anna groeit op bij haar grootvader, in een primitief boers en katholiek milieu aan de rand van het Teutoburgerwald. Lotte belandt vanwege haar tbc in Nederland, bij een oom met sterk socialistische sympathieën. Door de slechte verhouding tussen de families raakt ook het contact tussen de beide zusjes verbroken.
De volstrekt verhollandste Lotte, die tijdens de oorlog joodse onderduikers heeft beschermd, staat aanvankelijk uiterst wantrouwig tegenover haar hervonden tweelingzus, maar wordt door de aangrijpende verhalen van Anna geconfronteerd met de keerzijde van haar eigen werkelijkheid: het lijden van gewone Duitsers in oorlogstijd.
In deze monumentale roman volgt de lezer de meeslepende lotgevallen van twee vrouwen gedurende de Tweede Wereldoorlog, hun beider geschiedenis lijkt één grote vergeefse poging om boven vijandschap en wantrouwen uit te stijgen. Binnen een subtiel uitgewerkte en gewaagde structuur doseert deze roman een maximum aan ontroering, in een soevereine en uitgewogen stijl.

Koop dit boek

Kroniek van Het Derde Rijk, Richard Overy
Een van beste overzichtswerken over de opkomst en ondergang van het Derde Rijk. Hoe kon in een democratisch land een dictatuur ontstaan, wat was de aantrekkingskracht van Hitler? In deze kroniek krijg je op heldere toon de uitleg op deze vragen.

Hoewel het Derde Rijk slechts twaalf jaar van de Duitse geschiedenis van de vorige eeuw in beslag neemt, heeft de catastrofale oorlog die Hitler ontketende gevolgen gehad die bijna zeventig jaar later nog altijd nawerken. Wat begon als een nietige beweging in de jaren twintig van de vorige eeuw groeide in tien jaar tijd uit tot een politieke beweging die de hele Duitse samenleving in haar macht had en een gigantische militarisering op gang bracht, inclusief staatsterreur en een gewelddadige discriminatie van alle vormen van politieke oppositie en andere ongewenste elementen: zigeuners, homoseksuelen en vooral joden. Het eindresultaat was de vernietiging van miljoenen Europeanen – en de volledige nederlaag van Duitsland. Een historisch drama dat het huidige Duitsland nog altijd overschaduwt.
Kroniek van het Derde Rijk geeft een verhelderend en beknopt overzicht van de opkomst en ondergang van de nazi’s. Het betoog wordt ondersteund en verlevendigd door tal van citaten uit originele documenten: kranten, dagboeken, brieven, mondelinge getuigenissen; het bevat heel veel beeldmateriaal. Kroniek van het Derde Rijk is een zeer toegankelijk en uiterst gebruiksvriendelijk handboek dat inzicht verschaft in een ingewikkelde en cruciale periode in de Europese geschiedenis.

Koop dit boek

Neurenberg-gesprekken, Leon Goldensohn
Een echt inkijkje in de denkwereld van de nazi’s krijg je in dit vuistdikke boek van Leon Goldensohn, de psychiater van de gevangengenomen Duitse leiders die in de Neurenbergprrocessen terechtstonden.

Leon Goldensohn was in het voorjaar van 1946 als psychiater in Neurenberg verantwoordelijk voor het fysieke en psychische welzijn van ongeveer twintig gevangen Duitse leiders die daar terechtstonden. Onder hen waren belangrijke nazi-oorlogsmisdadigers als Hermann Göring, Rudolf Hess en Albert Speer. Goldensohn voerde lange gesprekken met hen, niet alleen over hun visie op de gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar ook over hun intiemste angsten en gevoelens. Goldensohn legde de gesprekken die hij voerde nauwkeurig vast. Zijn notities, die in 2004 voor het eerst wereldwijd werden gepubliceerd, zijn van onmetelijk historisch belang. Neurenberg-gesprekken is het beroemde boek over nazi’s en hun psychiater.

Koop dit boek

Haar naam was Sarah, Tatiana de Rosnay
Haar naam was Sarah van de Franse schrijfster Tatiana de Rosnay beschrijft op een indrukwekkende manier de grootste razzia uit de Franse geschiedenis door de ogen van een jong meisje. Stond maandenlang in de Nederlandse bestsellerlijsten.

De tienjarige Sarah wordt in de nacht van 16 juli 1942 samen met haar ouders opgepakt en naar het Vélodrome d’Hiver in Parijs gebracht, waar duizenden joden worden verzameld voor deportatie. Niemand heeft echter gezien dat Sarah haar kleine broertje Michel in een kast opsloot, net voordat de politie het appartement binnendrong.
Zestig jaar later krijgt Julia Jarmond, een Amerikaanse journaliste in Parijs, de opdracht een artikel te schrijven over deze razzia. Ze gaat op zoek in archieven en via het dossier van Sarah ontdekt ze een goed verborgen geheim van haar schoonfamilie.

Koop dit boek

4 reacties

  • + The Bronze Horseman van Paullina Simons. Geweldig boek gesitueerd in Leningrad, thans Sint Petersburg, Rusland.

  • Na de razzia – dagboek van Sjoerd Snoek, over Urk in de tweede wereldoorlog, is ook een aanrader.

  • Reis door de nacht van Anne de Vries. Fantastisch goed boek over gewone jongen in de oorlog die ongewild bij het verzet wordt betrokken.

  • Elke dag een druppel gif – Wilma Geldof. Prachtig boek over een jongen die opgroeit tot overtuigd NSB’er en daar na de oorlog mee in het reine moet komen.

Reageer op dit artikel

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *