LiteratuurRecensiesRomans

Recensie: Boven is het stil, Gerbrand Bakker

Er zijn maar weinig Nederlandse romandebuten die nationaal en internationaal zo goed onthaald werden als Gerbrand Bakkers Boven is het stil. Het boek won enkele Nederlandse prijzen, werd genomineerd voor een reeks andere en kreeg in 2010 zelfs de prestigieuze internationale Impac Award, met een vette prijzenpot van maar liefst 100.000 euro. Ook volgde er in 2013 een verfilming, door regisseur Nanouk Leopold. Boven is het stil is een oer-Nederlands boek: aards en rauw, verstild, met geen woord teveel.

Koop dit boek: Paperback Ebook

Helmer is een boer van in de vijftig die samenleeft met zijn bejaarde vader. Op een dag besluit hij dat het tijd is voor verandering en verhuist hij zijn amper nog mobiele vader van de grote ouderslaapkamer naar een kamer boven in het huis. Zelf neemt hij de benedenverdieping onder handen, koopt een nieuw bed (tweepersoons) en verft de boel. Vanaf de eerste pagina’s merk je dat vader en zoon een moeizame verstandhouding hebben. Er wordt weinig gesproken, Helmer voorziet zijn vader van het broodnodige, verzorgt hem minimaal, en laat hem vooral veel stil op bed liggen. “Als ik de deur wil dichtdoen, roept hij: ‘Dorst.’ ‘Ik heb ook wel eens dorst.’ Ik trek de deur stevig achter me dicht en loop de trap af.”

Ook aan het boerenbestaan wijdt Helmer zich met minimale inspanning. De koeien worden gemolken, de schapen en twee ezels krijgen net de verzorging die ze nodig hebben. Het leven lijkt grotendeels in een sleur te verlopen, Helmer bevindt zich half in het verleden, zonder hoop voor de toekomst. Wat blijkt: hij had helemaal geen boer willen worden, hij wilde niet op deze manier met zijn vader eindigen. Het leven dat hij leidt was voorbestemd voor zijn tweelingbroer Henk, de lieveling van zijn vader, en diens vriendin Riet. Een noodlottig ongeval gooide roet in het eten en zorgde ervoor dat Helmer zijn studie Nederlands in Amsterdam op moest geven.

Onverwachts neemt Riet weer contact met Helmer op. Dat vormt het echte schakelpunt in de roman – en in het leven van Helmer. Wanneer hij hoort dat een buurman naar Denemarken verhuist, begint bij hem een droom te ontwaken om eveneens een nieuw leven te beginnen, weg van zijn verleden, het vlakke land en de onafgebroken afwisseling van de seizoenen.

Gerbrand Bakker slaagt er in zijn eerste roman in om met ogenschijnlijk simpele pennenstreken een intrigerende en levensechte hoofdpersoon neer te zetten. De manier waarop Helmer met zijn machteloze vader omgaat schuurt, in het begin, maar later begrijp je zijn beweegredenen en moet je constateren dat er ondanks alles wat er is gebeurd in Helmer iets van liefde en genegenheid schuilgaat.

De soms trage beschrijvingen zorgen ervoor dat je als lezer heel wat moeite moet doen, bovendien lijkt er zo weinig te gebeuren dat je je afvraagt of Bakker niet net wat meer actie in het plot had moeten verwerken. Maar desondanks blijft Boven is het stil je bij, al was het alleen al dankzij de ingetogen beschrijvingen van het boerenleven, het land, het water, de vogels en het vee. De bijpersonen – in de figuren van de buurvrouw en haar twee kinderen – en de terloopse humor geven de broodnodige lucht aan het verhaal. Bakkers debuutroman is een somber en verstild verhaal over rouw, de verbinding met mensen om je heen, vergeving en lotsbestemming.

Boven is het stil / Gerbrand Bakker / Cossee / Paperback: € 12,50 / Ebook: € 9,99

Review: 4 van de 5


Koop dit boek


3 reacties

  • Prachtig verstild boek Met weinig woorden worden heel veel dingen gezegd. Op mij had dit boek dezelfde impact als “Nooit meer slapen” van W.F. Hermans. Lange tijd was dat voor mij het nummer 1 boek uit de Nederlandse Literatuur. Deze plaats moet de heer Hermans nu delen met de heer Bakker.

  • Dit is één van mijn favoriete hedendaagse romans. Bakkers stijl, het thema: zo mooi!

  • Een prachtig boek om even stil bij te staan.
    Het maakt je stil van binnen.
    De stilte maak het ontroerend.

Reageer op dit artikel

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *